İran’ın Hürmüz Boğazı’nı kapatmasının yankıları küresel piyasalarda deprem etkisi yaratmaya devam ederken, krizin asıl büyük ve sinsi tehlikesine dikkat çekildi. Halkla İlişkiler Öğrencisi Tuanna Durmaz, boğazın kapatılmasının yalnızca bir “petrol krizi” olarak okunmaması gerektiğini belirterek, durumun çok hızlı bir şekilde küresel bir gıda krizini tetikleme potansiyeline sahip olduğu konusunda hayati uyarılarda bulundu.
“Enerji ve Gıda Sektörlerinin Ayrılmaz Bütünlüğü Kanıtlandı”
Mart 2026 itibarıyla bölgedeki tansiyonun ve boğazdaki fiili tıkanıklığın tüm dünyayı alarma geçirdiğini belirten Tuanna Durmaz, enerji ve gıda sektörlerinin birbirinden ne kadar ayrılmaz olduğunun bir kez daha kanıtlandığını ifade etti.
Durmaz, KulisTV’ye yaptığı özel değerlendirmede, Hürmüz krizinin sofralarımızdaki gıdayı nasıl vuracağını şu dört kritik başlık altında özetledi:
1. Enerji-Gübre Bağlantısı (En Kritik Nokta) Hürmüz Boğazı’nın sadece petrolün değil, dünyadaki LNG (Sıvılaştırılmış Doğal Gaz) trafiğinin yaklaşık yüzde 20’sinin de geçiş noktası olduğunu hatırlatan Durmaz, “Azotlu gübrelerin üretiminde ana girdi doğal gazdır. Boğazın kapanması gaz fiyatlarını uçurduğunda, gübre fabrikaları ya üretimi durdurur ya da maliyetleri doğrudan çiftçiye yansıtır. Gübre fiyatlarındaki bu artış, çiftçinin daha az gübre kullanmasına ve dolayısıyla küresel hasat miktarının (özellikle tahıl) ciddi oranda düşmesine neden olur” dedi.
2. Lojistik ve Navlun Maliyetleri Uçacak Gıdanın küresel dolaşımının gemilere bağlı olduğunun altını çizen Durmaz, lojistik krizini şu sözlerle açıkladı:
-
Akaryakıt Zamları: Gemi yakıtı (fuel-oil) fiyatlarındaki artış, navlun maliyetlerini doğrudan yukarı çeker. Bu da market rafındaki ürünün fiyatına ‘lojistik zammı’ olarak anında yansır.
-
Rota Değişikliği: Hürmüz’ün kapanması, bölgedeki gemilerin Ümit Burnu’na yönelmesine veya savaş sigortası (war risk insurance) primlerinin astronomik seviyelere çıkmasına neden olur. Bu da hem teslimat sürelerini uzatır hem de maliyeti katlar.
3. Bölgesel Gıda Tedariği ve İhracat Kesintisi Krizin sadece fiyatları değil, fiziksel gıda güvenliğini de tehdit ettiğini belirten uzman isim, “BAE, Katar ve Kuveyt gibi ülkeler gıdalarının yüzde 80-90’ını ithal ediyor. Boğazın kapanması bu ülkeler için doğrudan bir fiziksel gıda güvenliği sorunudur. Ayrıca İran; dünyadaki fıstık, ceviz, safran ve hurma ticaretinde dev bir oyuncu. Bu rotanın kapanması, bu ürünlerin küresel fiyatlarını kısa sürede katlayabilir” tespitinde bulundu.
4. Tarımsal Üretim Maliyetleri (Agriflation) Modern çiftçiliğin “petrol yiyen” bir sektöre dönüştüğünü vurgulayan Tuanna Durmaz, son olarak tarımsal enflasyon tehlikesine dikkat çekti:
“Traktörlerin mazotu, sulama pompalarının elektriği ve ürünlerin işlenmesi için gereken enerji maliyetleri arttığında, gıda fiyatlarındaki enflasyon (agriflation) tüm dünya için kaçınılmaz hale gelir.”
